Kim jest ten tajemniczy mężczyzna wyłaniający się z wodnej toni? Mosiężny. Ciężki. Smutny czy wesoły?  Zamyślony czy skupiony na swojej pracy? Jest młody czy to już retman kierujący spławem? Ubrany w ciężki płaszcz i czapkę, która osłania kark przed żarem, a może przed deszczem. Płynie z nurtem rzeki, a spieniona woda szumi mosiężnymi falami.

Praca flisaków – bardzo niebezpieczna, a jednocześnie niezwykle ważna – przyczyniła się do rozwoju miast i gospodarki. Rzeźba flisaka, autorstwa Ryszarda Kaczora, stała się bardzo wyraźnym symbolem Grudziądza: jest tłumnie odwiedzana przez mieszkańców miasta oraz turystów. Flisak otoczony jest tabliczkami z nazwą ulicy  Grudziądzkiej, pochodzącymi z miast Polski i Europy. Idąc nadwiślańskim szlakiem w kierunku spichlerzy i  Bramy Wodnej, zatrzymajcie się na chwilę i spójrzcie na flisaka… Niegdyś był człowiekiem, który miał marzenia,  pragnienia, cele. Ta rzeźba uwiecznia fragment jego życia – chwilę, która zostanie z nami na zawsze. We wzroku  flisaka każdy może zobaczyć coś innego. Usiądźcie przy rzeźbie, bądźcie tu i teraz, spójrzcie na piękny zachód  słońca.

Kto wie, może pod falami, w które flisak uderza swoim wiosłem, czeka na Was jakaś inspiracja… Dajcie się porwać swoim myślom i tak jak flisak poddajcie się nurtowi. Kto wie, dokąd dopłyniecie?

--------------------------------------------------------------------------------
 

Zwiedzając nasze błonia nadwiślańskie, możemy przyjrzeć się postaci młodego mężczyzny, stojącego w pobliżu Bramy Wodnej.

Zacznijmy od początku. 

Kim właściwie byli flisacy i czym się zajmowali?

Flisak – czyli przedstawiciel grupy zawodowej zajmującej się dawniej w Polsce flisem, czyli rzecznym spławem (transportowaniem) rozmaitych towarów. Najczęściej byli to chłopi – czyli najniższa z warstw społecznych, którzy zamieszkiwali nadrzeczne wsie. Transport rzeczny był dla nich dodatkową pracą sezonową. Transport transportem, ale to wszystko byłoby niemożliwe gdyby nie królowa polskich rzek – Wisła.
Ta niezwykła rzeka jest najdłuższą rzeką w Polsce (mierzy ona 1047 km długości) i najdłuższą wpadająca do morza Bałtyckiego. Przez setki lat łączyła Ziemię Krakowską, Sandomierską, Mazowsze, nasze Kujawy, Ziemię Chełmińska i Pomorze, aby finalnie wpłynąć do wód Morza Bałtyckiego.  Z biegiem czasu zawód flisaka był coraz bardziej popularny, w XVII wieku flisacy założyli własną organizację, a król Władysław IV Waza nadał im specjalne przywileje.

W hierarchii tej grupy zawodowej najważniejszą rolę odgrywał starszy flisak (tzw. retman), który kierował spływem i był odpowiedzialny za stan i transport tratew. Ze starych ksiąg możemy wyczytać zaskakujące dane dotyczące ilości transportów. Bywały lata, gdzie przez Wisłę w ciągu roku przepływało ok. 2 tysięcy jednostek zbudowanych z drewnianych tratw. Flis, czyli „spław” był przeprowadzany we flotyllach (zestawach) kilku lub kilkunastu tratew lub statków. Dzięki rzece Wiśle flisacy wykorzystywali możliwość transportu towarów w głównej mierze do portu morskiego w Gdańsku, skąd produkty np. żywnościowe wędrowały w świat na pokładach statków. Flisacy zajmowali się początkowo transportem drewna, kamienia, soli, zbóż czy też innych płodów rolnych. Aktualnie w Polsce Stolicą Polskiego Flisactwa jest Ułanów, miasto w województwie podkarpackim, w którym działa Bractwo Flisackie skupiające zaledwie około 150 członków.

Skoro wiemy już kim, są i czym zajmowali się flisacy. Wracamy zatem do naszego Grudziądzkiego flisaka.

Początki tej mosiężnej figury sięgają roku 2005- to właśnie w tym czasie grudziądzki rzeźbiarz Ryszard Kaczor stworzył ten pomnik. Figura ta ,mierzy aż 2,30 metra wysokości i stoi na charakterystycznym podwyższeniu, a wokół niej płynie woda. Mówiąc o wodzie zatrzymajmy się na chwilę przy tym ważnym aspekcie. Fontannę zasila woda z kanału Trynka, uchodzącego nieopodal flisaka do Wisły. Woda ta jednak nie tryska w górę czy też nie spływa po samej figurze jak wiele osób mogłoby sobie to wyobrażać. Woda tryska pod mosiężne fale imitując rwący nurt rzeki Wisły. Młody mężczyzna (flisak) jest odziany w długi płaszcz i czapkę osłaniającą kark. W ręku trzyma długie wiosło sięgające do wody, które pokazuje nam, że zmaga się on z rwącym nurtem rzeki.
 
Figura flisaka swą potężnością ukazuje nam nie tylko jej ważność ale także i siłę, którą musieli posiadać flisacy, aby przetrwać daleką wyprawę do portu docelowego. Postać flisaka jest skierowana ku Wiśle, aby widział on, że do jego celu zostało już tylko 215 km. W Grudziądzu nieopodal fliska znajduje się utworzony Park Miast. Powieszone są tu tabliczki z nazwą ulicy Grudziądzkiej, które inne miasta Polski i Europy mają na swoim terytorium. Jest to bardzo ciekawe i interesujące zjawisko, ponieważ dzięki nim, możemy dostrzec, że nasza mała ojczyzna – Grudziądz jest znana nie tylko w Polsce ale i poza nią.

A może komuś z naszych czytelników udało się znaleźć kawałek Grudziądza w innym zakątku świata?

Jeśli tak - to koniecznie dajcie nam znać!

--------------------------------------------------
Artykuł oraz zdjęcia Kamil Danielewicz